Laten we stoppen met artikel 34 UAVG

Organisaties maken fouten. Een adres klopt niet, informatie is verouderd, twee personen worden met elkaar verward. Dat is van meet af aan problematisch. Want ook bij gegevensverwerking geldt: garbage in, garbage out. Instellingen die onbetrouwbare persoonsgegevens verwerken, werken maatschappelijk schade in de hand. Moeten we het hier nog hebben over de terugvorderingen kinderopvangtoeslagen?

Precies daarom geeft de AVG iedereen ‘empowermentrechten’. Je kunt inzage vragen, gegevens laten corrigeren of wissen en onder omstandigheden het gebruik ervan laten beperken. Zo ben je zelf in de positie om in te grijpen als het fout gaat. Dat is meteen ook een kwestie van snelheid: artikel 12 AVG gaat uit van een periode van een maand of wat waarbinnen je geholpen moet zijn. En dat is logisch omdat fouten binnen de digitale overheid al snel viraal gaan. Zonder snelheid gaat het van kwaad naar erger.
“Met een pennenstreek duwen die laatste woorden je in een juridische fuik.”

Tegelijkertijd toonde de EU-wetgever met de empowermentrechten begrip voor het feit dat fouten nu eenmaal worden gemaakt in de praktijk en nooit helemaal zijn uit te bannen. De AVG verlangt daarom preventief dat organisaties hun digitalisering en samenwerkingsverbanden maatschappelijk verantwoord vormgeven. Daarnaast voorziet de AVG ook in de mechanismen voor fouten die zich desondanks nog voordoen, om in samenspraak met de burger alsnog kwaliteit te bieden (menselijke maat).

Alleen, zo gaat dat nog niet in Nederland. De Nederlandse wetgever is daar debet aan door een ogenschijnlijk prachtig zinnetje in de Uitvoeringswet AVG, waar in artikel 34 staat: “Een schriftelijke beslissing op een verzoek als bedoeld in de [AVG] wordt genomen binnen de (…) genoemde termijnen en geldt (…) als een besluit in de zin van de Algemene wet bestuursrecht.”

Het eerste deel klopt: snel reageren. De tragiek zit in het tweede stuk. Met een pennenstreek duwen die laatste woorden je in een juridische fuik. Want ga maar na: bij “besluiten in de zin van de Algemene wet bestuursrecht” horen formele bezwaar- en beroepsprocedures die alle snelheid tenietdoen die in de AVG juist tot norm is gesteld. Zo komt het dat verzoekers jarenlang moeten procederen tot aan de Raad van State om fouten hersteld te krijgen, áls ze in het gelijk worden gesteld.

Een concreet voorbeeld is de zaak waarin de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State uitspraak deed op 22 oktober 2025 (ECLI:NL:RVS:2025:5066). Dit ging over een moeder die vijf jaar eerder had verzocht om rectificatie en verwijdering van de gegevens van haar zoon door Bureau Leerlingzaken. Als FG was ik bij die kwestie betrokken. De moeder voerde aan dat haar zoon vanaf zijn geboorte ernstig lichamelijk en verstandelijk beperkt was en Bureau Leerlingzaken hier administratief te weinig rekening mee hield.

In lijn met de AVG had dat direct, snel en veel beter gemotiveerd moeten zijn afgehandeld. De categorische weigering om de moeder te helpen, zoals het er feitelijk aan toe ging, was simpelweg een weigering in de zin van de AVG. De AVG is een wet van hogere orde, die Nederland niet de ruimte laat om artikel 34 UAVG af te kondigen. Tenminste, niet op deze manier.

Nederlandse procedureregels mogen de bescherming die de AVG biedt niet verzwakken en zeker niet jarenlang vertragen. Effectief doet Nederland dat via artikel 34 UAVG tóch. Zoals ook de rapporten van de Nationale Ombudsman laten zien over burgers die vastlopen bij de overheid, doen we als samenleving op die manier onszelf ernstig te kort.

Het goede nieuws is dat we ons met artikel 34 UAVG voor het lapje houden. Want sinds arresten van het Hof van Justitie zoals het Van Gend en Loos-arrest uit 1963, weten we dat (a) iedereen recht heeft op bescherming zoals de AVG onverbloemd biedt (van recentere datum: HvJ EU 27 september 2017, C-73/16 (Puškár). En (b) dat iedere instelling in de publieke sector artikel 34 UAVG ‘buiten toepassing’ moet laten, omdat het met het Unierecht conflicteert. Zie met name HvJ EU 22 juni 1989, C-103/88 (Fratelli Costanzo).

Kortom, instellingen zijn wettelijk verplicht om te stoppen met artikel 34 UAVG. Dus laten we dat ook gewoon doen. Daar wordt Nederland direct stukken beter van.

Deel dit artikel

Over de auteur

Sergej Katus

Partner

CIPP/E CIPM FIP